Çanakkale’yi Geçemeyenlerin Üssüydü: Tarihin Akışını Değiştiren Limni Adası ve Mondros'un Bilinmeyenleri
Çanakkale Savaşları’nda İtilaf Devletleri’nin ana üssü olan ve Osmanlı’yı fiilen bitiren Mondros Ateşkes Antlaşması’na ev sahipliği yapan Limni Adası, tarihin en acı ve kritik dönemeçlerine tanıklık etti. İşte Agamemnon zırhlısından Anzak mezarlığına uzanan o tarihi süreç. Dünya Savaşı’nın ve Türk milletinin kaderini belirleyen en stratejik noktalardan biri, Çanakkale Boğazı’nın hemen yanı başındaki Limni Adası oldu. İtilaf Devletleri, Osmanlı İmparatorluğu’nun kalbi olan İstanbul’u işgal etmek ve Çanakkale Boğazı’nı geçmek için bu adayı adeta bir askeri üsse dönüştürdü. Gelibolu’daki kanlı kara savaşlarına katılan Avustralya, Yeni Zelanda (Anzak) ve Hintli askerler, cepheye Limni’nin Mondros Limanı’ndan sevk edildi.
Çanakkale’de Geçilemeyen Boğaz, Mondros’la Açıldı
18 Mart 1915’te kahraman Mehmetçiğin ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün askeri dehasıyla yazılan "Çanakkale Geçilmez" destanı, İtilaf Devletleri’ni denizden ve karadan durdurmayı başarmıştı. Ancak cephede kazanılan bu büyük zafer, ne yazık ki diplomatik masada kaybedilen süreçlerin gölgesinde kaldı. 30 Ekim 1918 tarihinde, yine Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda demirli bulunan İngiliz Agamemnon zırhlısında tarihi bir imza atıldı. Osmanlı İmparatorluğu adına Bahriye Nazırı Rauf Bey ve İtilaf Devletleri adına İngiliz Amiral Calthorpe tarafından imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, Türk topraklarını işgale açık hale getiren çok ağır şartlar barındırıyordu. Tarihin En Karanlık Maddesi: 7. Madde Antlaşmanın en kritik unsuru olan 7. madde, İtilaf Devletleri’ne güvenliklerini tehdit edecek bir durum karşısında istedikleri stratejik noktayı işgal etme hakkı tanıyordu. Bu madde, Anadolu’nun işgali için haince hazırlanmış hukuki bir zemindi. Bu imzanın ardından, Çanakkale’de geçit bulamayan düşman donanması, ellerini kollarını sallayarak boğazı geçti ve İstanbul’a demirledi.
Savaşın Yaraları ve Mondros Müttefik Mezarlığı
Limni Adası sadece lojistik bir üs ya da antlaşma mekanı değildi; aynı zamanda Gelibolu’daki savaşın insani dramının da merkeziydi. Cephede yaralanan İtilaf Devletleri askerleri tedavi edilmek üzere Limni’ye geri getiriliyordu. Burada hayatını kaybeden yüzlerce asker, bugün adada bulunan ve her yıl anma törenlerine ev sahipliği yapan Mondros Müttefik Mezarlığı’na gömüldü.
Mondros kasabası ve Portianu (Portianos) köyü sınırları içerisinde yer alan bu tarihi mezarlıkta:
148 Avustralyalı Anzak askeri,
76 Yeni Zelandalı Anzak askeri,
Ve çok sayıda Hintli asker yatıyor.
Tıpkı her yıl Gelibolu Yarımadası’nda düzenlenen geleneksel Anzak Törenleri gibi, Limni Adası’ndaki bu müttefik mezarlığında da her yıl hayatını kaybeden askerler için anma törenleri düzenlenmeye devam ediyor. Limni Adası, hem Türk milletinin varoluş mücadelesindeki o kritik kırılma noktasını hem de savaşın küresel ölçekteki acı hatıralarını coğrafyasında taşımayı sürdürüyor.
